De serieuze ontwikkeling van de transplantatiegeneeskunde begint pas echt in de twintigste eeuw. Daarvoor was het slechts het onderwerp van verhalen en legenden.

De bekendste legende is wel die over het wonder dat verricht werd door de Syrische tweelingbroers Cosmas en Damianus. Zij trokken bij leven (2e eeuw na Christus) rond als ‘onbaatzuchtige’ geneesheren. Na hun martelaarsdood in 303 vervingen zij tijdens zijn slaap het zieke been van de koster van de Damianus en Cosmaskerk in Syrië, door een been van een net overleden Ethiopische Moor. De later heilig verklaarde broers werden door hun wonderen de patroonheiligen van artsen, apothekers en nog vele andere beroepsgroepen. Daaronder suikerbakkers en tandartsen. Niets over deze heilige Cosmas en Damianus staat overigens vast. Niet eens dat het (tweeling)broers waren.

Op weg naar

De eerste pogingen tot transplantatie van huid of organen stammen zeker al van voor onze jaartelling. De ontwikkeling van de transplantatiegeneeskunde komt pas echt van de grond vanaf 1900. Voor effectieve transplantatie waren de ontwikkeling van een aantal zaken nodig, waaronder:

• bruikbare antibiotica (1897 - 1939)
• moderne anesthesie (1960 >), waarbij de drie pijlers bewusteloosheid, pijnloosheid en spierverslapping door verschillende middelen worden bewerkstelligd
• bruikbare hart-longmachine (1948 - 1953)
• voldoende kennis van immunologie en ontwikkeling goede immunosuppressiva tegen afstoting donororgaan
• chirurgische technieken voor het tot stand brengen van verbindingen van donororganen met ontvanger
• kennis en definitie van principe hersendood (1968)
• ontwikkeling houdbaarheidstechnieken voor donororganen buiten het lichaam

Vanaf 1900 werd vooral geëxperimenteerd met transplantaties van dier naar dier. Serieuze pogingen tot het transplanteren van nieren in mensen werden gedaan vanaf eind jaren dertig. Al werden de nieren dan geplaatst op rare plaatsen, zoals aan de elleboog en in het kruis.

Resultaten begonnen deze experimenten af te werpen halverwege de jaren vijftig. De overleving betrof meestal maar enkele tot tientallen dagen. In 1954 transplanteerde de latere Nobelprijswinnaar Joseph Murray een nier van een eeneiige tweelingbroer in de andere broer.

In de jaren zestig, het decennium van de grote wetenschappelijke vooruitgang en de landing op de maan, kwamen andere grote organen aan de beurt:
 

Voor een mooi overzicht van de ontwikkeling van de transplantatie geneeskunde, bezoek de website van de Belgische Euroliver Foundation:
 

• geschiedenis transplantatiegeneeskunde >>
• basis ontwikkeling immunologie en immunosuppressie >>

De meeste transplantatievormen worden pas in de tachtiger jaren een effectieve levensverlengende behandeling. Dan ontstaat ook de vraag waar al de donororganen vandaan moeten komen voor deze transplantaties. Zie daarvoor orgaandonatie. De transplantatiegeneeskunde is nog altijd erg in ontwikkeling. Risico's op afstoting en complicaties zijn weliswaar verminderd, maar zijn er nog steeds. In de meeste gevallen is transplantatie dan ook slechts een laatste optie in de behandeling.